Ulusal Demokratik Blok

Ulusal Blok Suriyeli bir pati olup, özellikle 1929-1946 yıllarında Fransız mandası karşısında verilen mücadelede ve ilk cumhuriyet döneminde Suriye siyasi arenasında önemli rol oynamıştır. Demokrasinin yaşandığı dönmede Suriye’nin en güçlü partilerinden bir olarak nitelenmiştir.

Birçok iç bölünme yaşayan Blok’tan Haşim el-Atasi gibi önde gelen liderleri ayrılmıştır. Bağımsızlıktan sonra yeniden yapılanmaya giden Blok, kendisine “Suriye Ulusal Partisi” adını vermiştir. 1936-1939 yılları arasında parlamentoda sandalye sayısı konusunda çoğunluğu elinde bulunduran Blok,  1943-1947 yılları arasında ise çoğunluğu elinde bulundurma imkanını yeniden yakalamış ve tek başına iktidar olmuştur.

Hükümetlerin kurulmasında belirgin bir rol oynayan Blok, takip eden süreçte tek başına iktidar olma şansını kaybederek birinci parti olma özelliğini Halk Partisi’ne kaptırmıştır. Şam, Kanitra, Suveyda, Blok’un varlığının yoğun olarak hissedildiği yerler arasında zikredilirken, Halep, Hums ve Hama ise Halk Partisi’nin etkisinin hissedildiği yerlerdi.

Blok, 1925 Şubat’ında bölgede grevli Fransız Yüksek Komiseri’nin, siyasi parti ve cemiyetlerin kurulmasına müsaade etmesinden sonra ülkenin birlik ve bağımsızlığını isteyen bir grup Suriyeli siyasetçi tarafından kurulmuştur. Faysal dönemi Halk Partisinin kurucuları arasında yer alan Abdurrahman Şehbender’de Blok’un kurucuları arasında zikredilebilir. Blok’un temel kuruluş nedeni Mandacı Subhi Berak’ın atadığı Başkana muhalefet etme gereksinimidir.

1928 yılında aralarında Şehbender’in taraftarlarının da bulunduğu, çoğunluğu bağımsızlardan müteşekkil Suriyeli siyasetçiler bir araya gelerek, “Ulusal Blok’un” doğuşunu resmi olarak deklare ettiler. Kurucular çoğunlukla, Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı devletine karşı direnmiş ve Suriye’nin Osmanlı Devleti’nden ayrılmasını isteyen isimlerdi. Ayrıca, Blok’un önde gelen isimlerinden birçoğu geniş ekilebilir arazilere sahip Fedodal ailelere mensup isimlerdi. Birinci cumhuriyet sırasında Blok kurucularının bu özellikleri eleştiri konusu olmuş ve “Aristokrat Elit” suçlamasıyla karşılaşmıştır.

Haşim el-Atasi, 1928’de Blok’un kuruluşu sırasında başkanlığına getirilmiştir, 1936 yılında Başkan seçilinceye dek o koltukta oturmaya devam etmiştir. Ulusal Blok’un Yönetim Kurulu şu isimlerden müteşekkildir; Haşim el-Atasi, Şeyh Ahmed Fadıl Kayalı, Lütfi Haffar, Cemil Merdum Bey, Nesip Bekri, İbrahim Hananu, Şeyh Muhammed Hayır Bek Hariri, Sultan Paşa el-Atraş, Faris el-Huri, Salih el-I’li, Necib Barazi, Fahri Barudi, Muhammed el-Eşmer.

Yaşanan Kopmalar

Takip eden süreçte biri Abdurrahman Şehbender liderliğinde İngiltere ve Haşimilerin yanlısı radikal kanat, diğeri Şükrü Kuvvetli liderliğinde Suriye için daha fazla bağımsızlık isteyen liberal kanattır. Abdurrahman Şehbender’in suikastla öldürülmesi sonucu ki Ulusal Blok suikastin faili olmakla suçlanacak ancak daha sonra iddianın asılsız olduğu anlaşılacaktır, her iki kanatta parti kuracaktır. Rüşti Kiha ve Nazım Kadsi liderliğinde Halk Partisi, Şükrü Kuvvetli liderliğinde Ulusal Parti kurulmuştur.

1946 yılında elde edilen bağımsızlığın elde edilmesinden sonra Blok’tan yeni kopmalar yaşanmış, önde gelen birçok mensubu Blok’tan ayrılmıştır. Uzun süre Blok’un liderliğini yapan ve Cumhurbaşkanlığı görevi yapan Haşim el-Atasi, Blok’un Başbakanı olan Cemil Merdum Bey, Blok’un Bakanı Abdurrahman Kayalı ayrılan isimlerin ön plana çıkanları olarak zikredilebilir. Bu ayrılmalar neticesinde Blok bir taraftan siyasi rakipleri karşısında diğer taraftan da bağımsızlar karşısında zayıflamış oldu. Çünkü Blok’dan ayrılarak bağımsız siyaset yapan isimler kendi bölgelerinde önemli bir halk desteğine sahipti, bu nedenle Suriye’nin sonraki siyasi yaşamında bağımsız olarak siyaset yapmaya devam ettiler.

İlkeler ve Hedefler

Suriye Ulusal Partisi’nin en temel hedefi Suriye vatandaşlarının tam özgürlüğü, maddi ve düşünsel baskı ve aldatma ve cahil bırakma siyasetine karşı mücadele etmektir. Partiye göre Suriye Halkının insani özgürlüğü, “ Ödün verilemeyecek, kutsal, herhangi bir koşulla kısıtlanamayacak, partinin görüş ve önerileriyle uyuşmuyor olsa dahi sorgulanamayacak”  niteliktedir. Parti bütün bilginin kaynağı olan özgürlüklerin savunulması ve güçlendirilmesi için elinden gelen gayreti gösterecektir.

Parti beş temel esasa dayanmaktadır;

  • Vatan’ın milliliği
  • Suriyeli olmanın ayır ediciliği
  • Suriyeli olmayan unsurların yabancılığı
  • Suriyeli, düşünsel ve siyasi eğilimi ne olursa olsun Suriye halkının rahat için hizmet eder
  • Suriyelilerin, diğer Suriyelilere zarar vermediği müddetçe istediği eylemi ifa etme özgürlüğüne sahip olması

 

Siyasi Arka plan

1928-1946, Bağımsızlık Öncesi Dönem

Ulusal Blok, 1928’de gerçekleştirilen Kurucu Meclis seçimlerine katılmış, ancak mecliste çoğunluğu elde edememiştir. Mecliste bulunan Blok milletvekilleri, Fransız komiserinin talep ettiği değişiklerin geçmesini reddetmiş, vekillerin bu tavırlarında elde ettiği başarı Blok’a olan halk desteğinin artmasına imkân vermiştir. Kamuoyu Blok’un Suriye bütünlüğü ve bağımsızlığı ve Suriye halkının özgürlüğü noktasında en önde gelen savunucusu olduğunu düşünmüştür. 

1932 yılında gerçekleştirilen ve Fransız mandasının Halep gibi illerde ılımlılar lehine seçim sonuçlarına hile karıştırdığı iddia edilen 1932 seçimlerine katılmış ve oldukça iyi bir başarı yakalamıştır. Hiç birinin salt çoğunluğu elde edemediği diğer siyasi oluşumlarla birlikte siyasi çözüm sürecine dâhil olmuş, 1932 yılında Muhammed Ali Abid’in başkanlığa gelmesine katkı sunmuştur. Meclisin yarısının desteğini alan Hakkı el-Azm hükümetine destek vermiştir. Ancak 1933’de Fransa ile imzalanan dostluk anlaşmasında çıkan anlaşmazlıklar sonucunu hükümete muhalefet etmeye başlamış, İbrahim Hanunu’nun talebi ile örgütlenen sokak gösterilerine destek vermiş, süreç sonucunda hükümet düşmüştür.

1936 yılına kadar muhalefette kalan Blok, Hanunu’nun vefatının müteakip Blok’un bazı üyelerinin talebi üzerine “Altmışlar Grevine” başlamıştır. Bunun üzerine Manda yönetimi Blok’un birçok mensubunu tutuklamış, faaliyetleri yasaklanmış, Şam ve Halep’te büroları kapatılmıştır. Grevlerin devam etmesi sonucu Fransa Ulusal Blok ile müzakereyi kabul etmiştir. Bunun üzerine Haşim el-Atasi liderliğinde, Saadallah Cabiri, Şeyh Ahmed bin Zaal Paşa el-Rufai, Faris el-Huri, Cemil Merdum Bey, Admun el-Humsi, Mustafa Şehabi, Naim el-Antaki gibi isimlerden oluşan heyet Fransa’ya giderek manda yönetimi ile masaya oturmuştur. Manda yönetimi ile nihai anlaşmanın hedeflendiği görüşmelerde, Suriye’nin bütünlüğü noktasında anlaşılmıştır. Süreci müteakip gerçekleştirilen seçimlerde Blok parlamentoda salt çoğunluğu elde etmiş, Haşim el-Atasi devlet başkanı seçilmiş, Cemil Merdum Bey Başbakanlığında kabine oluşturulmuş, Faris el-Huri Meclis Başkanı seçilmiştir. Böylece Blok Suriye siyasi hayatına hâkim olmuştur.

Blok, takip eden süreçte birçok sorunla karşı karşıya kalmıştır. Fransa bağımsızlık anlaşmasını imzalamak istememiş, İskenderun Suriye’den ayrılmış, Blok mensubu bakanların yolsuzluklarıyla ilgili birçok rapor yayınlamış, Blok mensuplarına devlet görevlerine öncelik tanındığı yönünde söylentiler yayılmıştır.

İskenderun’un Suriye’den ayrılması sonucu göçler yaşanmış, Şam’da çeşitli sokak olayları meydana gelmiş bunun üzerine Haşim el-Atasi 1936 yılında istifa etmek zorunda kalmıştır. İkinci Dünya Savaşının patlak vermesiyle Fransızlar anayasayı askıya alarak kendileri ile uyumlu Behiç el-Hatip başbakanlığında bir hükümet oluşturmuş, Blok ise muhalefete geçmiştir.

İkinci Dünya Savaşı yıllarında Blok, diğer Arap siyasal akımları gibi Siyonistlere olan düşmanlıklarından dolayı Nazilere sempati duymaktaydı.   Çünkü Siyonist oluşum o dönemde Filistin’de en güçlü örgütlenmesine ulaşmış, İngiltere ve Fransa’ya karşı Birinci Dünya Savaşı sonrasında verdikleri hiçbir sözü yerine getirmemiş, özellikle 1939’da bağımsızlık anlaşmasını imzalanmamış, bu da Arap tarafından bir hayal kırıklığına neden olmuştur.

1943’de savaş Ortadoğu’da müttefik kuvvetler lehine sonuçlanmasının ardından gerçekleştirilen seçimlerde Blok yine seçimin galibi olmuş, parlamentoda salt çoğunluğu elde etmiştir. Şükrü Kuvvetli Cumhurbaşkanı olmuş, böylece Blok mensubu ikinci Cumhurbaşkanı seçilmiş, Saadallah el-Cabiri başbakanlığında kabine oluşturulmuş, Faris el-Huri ise Meclis başkanı seçilmiştir.

Takip eden hükümetlerin çoğu yer yer bağımsız bakanlar yer alsa da Saadallah el-Cabiri, Faris el-Huri(Devlet başkanlığı yapan tek Hristiyan Suriyeli) Blok hükümetleri olmuştur. Blok iktidarı zamanında ekonomi canlanmış, Suriye Birleşmiş Milletler ve Arap Birliği’ne üye olmuş, 1947 yılında Fransa’dan tam bağımsızlığını elde etmiştir.

1946-1963 Bağımsızlık Sonrası Dönem

Bağımsızlık sonrası süreçte Blok içindeki dağılmalar artmış, ismini “Suriye Ulusal Partisi” olarak değiştirmiştir. 1947’de yeni seçim kanunu düzenlenmiş, müteakip seçimler sonrası Blok yine ilk sırada yer almış, ancak iç dağılmalar nedeniyle parlamentoda salt çoğunluğu elde edememiştir. Blok’un iç, dış ve ekonomi politikalarına karşı eleştiriler yöneltilmiştir. O dönemde Cumhurbaşkanı Kuvvetli Suudi ve Mısır emirlerine yakınlık gösterirken, Hums ve Halep halkı ise Irak melikini ilgi göstermiştir.

Blok bundan sonra gerçekleştirilen hiçbir seçimde parlamentoda salt çoğunluğu elde edememiş, ancak koalisyon ortağı olmuştur. Bunun yanında Şükrü Kuvetli’yi ilki 1948(Hüsnü Zaim’in darbesiyle son bulacaktır), ikincisi 1955 yılında olmak üzere Başbakan seçtirebilmiştir. Elbette Kuvvetli’nin bağımsız ve partili siyasi gruplarla kurduğu olumlu ilişkilerin bu süreçte çok önemli etkisi olmuştur.

Edip Şişekli döneminde Suriye’deki diğer siyasi patiler ve gruplar gibi siyasi faaliyetleri yasaklanan Blok, yine diğer siyasi parti ve gruplar gibi 1953 seçimlerini boykot etmiştir. Şişekli’nin görevden alınmasından sonra 1954’de gerçekleştirilen seçimlere iştirak eden Blok, Halk Partisi birinci, Baas Partisi ikinci olmak üzere üçüncü parti olmuştur. 1958’de Cemal Abdunnasır’ın birliğin garantisi olması amacıyla partileri yasaklaması şartıyla Mısır ile birleşme fikrini desteklemiştir.

Blok, Mısır ile ayrılmayı müteakip 1961’de siyasi hayata geri dönmüştür ve aynı tarihte gerçekleştirilen seçimlerde ikinci parti olmuştur. 1963’de gerçekleştirilen devrim neticesinde siyasi faaliyetleri yasaklanmış, öne çıkan müntesipleri tutuklanmış, başta Kuvvetli olmak üzere yurt dışına çıkmak zorunda kalmıştır.

 

Home BİLEŞENLER Siyasi Oluşumlar Ulusal Demokratik Blok